Denitrator - cudowny wynalazek

Denitrator działa u mnie już ponad pół roku. Dokładniej można o nim poczytać w innym poście:
http://akwarystyka-moja-pasja.blogspot.com/2015/05/denitrator-start.html

Jestem naprawdę zadowolony. Z denitratora wypływa woda zupełnie pozbawiona azotanów i azotynów (NO3 i NO2). Aktualnie w akwarium jest około 10mg/l azotanów. Przepływ 100 litrów na dobę usuwa z akwarium 20mg/l azotanów tygodniowo! Woda z denitratora ma też inny kolor. Jest kryształowa (zupełnie przezroczysta) a ta w akwarium ma jednak lekkie zabarwienie.

Nie spodziewałem się, że będzie to tak rewelacyjnie działać. Oczekiwałem raczej ciągłej regulacji i pilnowania a nic takiego nie muszę robić. Przepływ przez denitrator też jest stabilny. Chyba dzięki temu, że nie ma żadnych zacisków i dławienia przepływu, tylko mały filtr wewnętrzny jest cyklicznie załączany.

Polecam wykonanie denitratora w tych akwariach, gdzie jest problem z azotem. W Malawi sprawdza się idealnie. Najważniejsze to możliwość precyzyjnej regulacji przepływu. Bez tego nie ma co marzyć o poprawnie działającym denitratorze.

Denitrator - start

Jak ostatnio pisałem, planuję w akwarium 450L hodować pielęgnice z Malawi. Dostosowałem oświetlenie, filtrację i wystrój. Zwykle w akwariach tego typu jest problem ze zbyt dużym poziomem azotanów (NO3). Postanowiłem działać prewencyjnie i uruchomić denitrator (filtr denitryfikacyjny).

Urządzenie to ma zapewnić warunki do rozwoju bakterii beztlenowych, które zamieniają NO3 w NO2 (azotyny) a następnie w azot, który się uwalnia do atmosfery. 

Filtr ten jest bardzo prosty w budowie. Składa się z długiego odcinka węża ogrodowego oraz pompy zasilającej (mały filtr wewnętrzny). Filtr ma za zadanie wtłaczać co jakiś czas niewielką porcję świeżej wody, dlatego musi być podłączony do programatora z minimalnym czasem załączenia 1 minuta. Inne rozwiązania przewidują wstawienie trójnika na zwrocie wody do akwarium z filtra kubełkowego i regulację przepływu zaworem (lub zaworem elektromagnetycznym sterowanym z programatora). Ja postanowiłem dokupić malutki filtr, gdyż dzięki temu wszystkie połączenia są w akwarium (nie ma możliwości wycieku) i budowa jest prosta (zajęła mi może z godzinę - najwięcej nawijanie węża na krzyżak, żeby dało się schować za szafką z akwarium).

Mój filtr składa się z węża ogrodowego 1/2 cala o długości 40 metrów. Szacowana pojemność to około 4 litry. Filtr na minimalnym przepływie przepompowuje około 0.65 l/m. Czyli cała pojemność w około 6-6.5 minuty.

Start denitratora  - 17.05.2015

Teraz jestem na etapie uruchamiania tego filtra. Najpierw zalałem go wodą z kranu i dokładnie i długo płukałem, aby nie było żadnych osadów i pęcherzy powietrza. Po podłączeniu do akwarium podłączyłem filtr na kilkanaście minut, aby w wężu znalazła się woda z akwarium. Tak przygotowany denitrator zostawiłem na 3 dni, żeby rozwinęły się w nim bakterie beztlenowe. Niektórzy zalecają na początek dokarmić bakterie w filtrze za pomocą kilku ziarenek cukru lub kilku kropli soku (lub też alkoholu). Ja z tego zrezygnowałem i pomiary wykazują, że filtr rusza i bez dokarmiania.

Po 3 dniach - 20.05.2015

Po 3 dniach badanie wody wykazało spadek ilości NO3 na wylocie z filtra. Włączyłem 2 cykle na dobę po 1 minucie (łącznie 1,3 litra).

Po 7 dniach - 24.05.2015 

Ustalony wcześniej przepływ to na początek zdecydowanie za dużo. W filtrze jest za mało bakterii i na wylocie pojawiły się spore ilości NO2 (>1.5mg/l), więc na razie wyłączyłem i codziennie badam stan wody na wyjściu. Włączam filtr na kilkanaście sekund, pobieram próbkę i wyłączam. Dzięki temu do filtra ciągle dostaje się świeża woda a ja mam kontrolę nad tym co wypływa. Filtr od uruchomienia ma tydzień i na razie bez zmian.

Gdy jakość wypływającej wody się poprawi będzie można zwiększać przepływ. Szacuję, że maksymalna wydajność będzie wynosiła 20-30 litrów na dobę, co powinno zapewnić sporą redukcję NO3 w akwarium.

Po 10 dniach - 27.05.2015

Po około dziesięciu dniach denitrator ruszył. Wczoraj pomiary wykazywały jeszcze dużą ilość azotynów a dziś w próbce brak jest azotynów i azotanów. Dla porównania zrobiłem pomiar wody w akwarium (około 20 mg/l).

Ustawiłem przepływ całości denitratora (około 4 litry) na dobę. Kolejne pomiary jutro wieczorem lub pojutrze rano, żeby badać wodę, która dziś wpłynie do filtra. Zwiększać wydajność będzie można, jeżeli na wyjściu ciągle będzie czysta woda. W sumie szybko wystartowało, biorąc pod uwagę to, że na start bakterie nie były dokarmiane. W zasadzie mogę już wpuszczać ryby do akwarium. W przyszłym tygodniu pewnie je kupię.

Kolejne dni

Zwiększałem przepływ każdego dnia o 0,8-1,6 litra / dobę. Każdego dnia badając wypływającą wodę. Zdarzało się, że pojawiały się azotyny, wtedy zostawiałem na kolejny dzień bez zmiany ustawień. Po miesiącu denitrator osiągnął przepływ ponad 20 litrów na dobę.

Podsumowanie - po 1,5 miesiąca

Aktualnie denitrator oczyszcza około 32 litry wody na dobę. Poziom azotu (NO3) spadł w akwarium poniżej poziomu 5 mg/l. Pewnie mógłbym jeszcze zwiększać przepływ, ale nie ma już takiej potrzeby. Wydajność jest na razie zadowalająca. Zobaczymy czy to wystarczy gdy rybki podrosną i będę musiał więcej karmić.

Jestem bardzo zadowolony z działania i skuteczności denitratora. Trzeba mieć trochę cierpliwości, żeby powoli zwiększać przepływ. Bez dobrego sterownika jest to problematyczne. Ja wykonałem dla siebie prosty sterownik mikroprocesorowy (koszt około 30zł), który pozwolił mi na sterowanie z dokładnością sekundy na dobę (podaję ile sekund na dobę ma być włączony filtr zasilający denitrator). Znając przepływ, który jest wymuszany przez filtr zasilający (u mnie 8ml/s) łatwo można obliczyć wymagany przepływ początkowy. Bez precyzyjnego sterowania przepływem uruchamianie takiego filtra to czysta loteria i nie dziwię się, że wielu osobom się to nie udaje.

Polecam denitrator jeżeli macie możliwość dokładnego ustalenia przepływu. Raczej nie sprawdzą się zaciski na wężu czy zawory kulkowe. Potrzebny jest programator (chociażby taki z dokładnością do minuty i możliwością ustawiania kilku włączeń na dobę). Niski poziom azotanów zapewni lepsze warunki dla rozwoju ryb, chętniej będą przystępować do tarła, będą zdrowsze. Można też nieco rzadziej podmieniać wodę w akwarium.

Podsumowanie - po 6 miesiącach

Aktualnie denitrator oczyszcza około 100 litrów wody na dobę. Poziom azotanów w akwarium utrzymuje się na poziomie 5 mg/l, a to oznacza, że denitrator usuwa w ciągu doby 500 mg NO3. Przyjmując, że w akwarium jest 400 litrów wody, daje to około 9 mg/l usuniętych azotanów tygodniowo.

Ryby podrosły, ale poziom azotanów się utrzymuje. Jestem bardzo zadowolony z działania denitratora. Nic nie muszę przy nim regulować. Wszystko działa jak należy. 

Poziom potasu w akwarium

Pisałem kiedyś o dopuszczalnych poziomach makroelementów w akwarium. Wśród nich znajduje się potas (K). Według licznych źródeł nadmiar potasu nie powinien powodować problemów a zalecane stężenie w akwarium, to około 20-30 mg/l.

Okazuje się, że sprawa z potasem nie jest taka prosta jak by się wydawało. Podstawowym problemem jest to, że nadmiar tego pierwiastka blokuje przyswajania wapnia (Ca) i magnezu (Mg).

Z doświadczeń akwarystów wynika, że potasu nie powinno być więcej niż 1/3 poziomu wapnia. Niższy poziom (1/4) też może być wystarczający. Oznacza to, że przy twardej wodzie (około 90 mg/l Ca) poziom K powinien wynosić około 22-30 mg/l. Za to w przypadku wody miękkiej taki poziom może już być problemem i może doprowadzić do blokady wchłaniania wapnia, co z kolei objawia się zamieraniem stożków wzrostu i wykręcaniem młodych liści.

Jeżeli mamy w akwarium wodę miękką (około 40 mg/l Ca), to stężenie K nie powinno przekraczać 10-15 mg/l. Ponieważ potas jest pobierany w niewielkich ilościach, to przy nieumiejętnym dawkowaniu łatwo doprowadzić do kumulacji i problemów.

Dozowany potas powinniśmy przeliczać zawsze na ilość podmienianej wody. Przy 100 litrowym akwarium i standardowych podmianach 20% (20 litrów) należy przeliczać poziom K na te podmieniane 20 litrów. Zapobiegnie to kumulacji. Jeżeli będziemy podawać przy każdej podmianie K w przeliczeniu na całą objętość akwarium, to kumulacja będzie 5 razy większa (100/20 = 5), np. podając 10 mg/l w przeliczeniu na objętość akwarium kumulacja doprowadzić może do poziomu 50 mg/l, co przy miękkiej wodzie może być problemem.

Pamiętajmy więc, żeby dawkowany potas (oraz przy okazji magnez - jeżeli podajemy) przeliczać na podmienianą wodę. 

Jeżeli macie problemy z przeliczeniem ile jakiego związku podać (przy dawkowaniu soli), to polecam kalkulator na stronie http://akwa.palabras.pl. W przypadku obliczeń dla potasu w pole "Objętość akwarium" należy wpisać ile litrów wody podmieniamy.

Czy napowietrzanie akwarium jest konieczne?

Wiele osób stosuje w swoich akwariach napowietrzanie za pomocą pompki i kamienia rozpylającego powietrze nie zastanawiając się, czy jest to rzeczywiście konieczne.

Napowietrzanie zwykle stosowane jest aby zapewnić odpowiednią ilość tlenu dla ryb. Tlen dostaje się do akwarium poprzez dyfuzję na styku wody i powietrza. Jest to proces dość powolny (tlen słabo się rozpuszcza w wodzie). Maksymalne stężenie tlenu w akwarium to około 8ppm (mg/l). Rozpuszczanie tlenu jest więc wspomagane przez rozpylanie powietrza w akwarium. Równie skutecznym sposobem na rozpuszczenie tlenu jest wymuszenie ruchu tafli wody i niedopuszczanie aby na powierzchni tworzył się kożuch bakteryjny.

W normalnych warunkach, gdy w akwarium znajduje się pewna ilość dobrze rosnących roślin, napowietrzanie nie jest konieczne, gdyż rośliny produkują wystarczającą ilość tlenu. Jeżeli jednak rośliny nie rosną, tylko zaczynają gnić, to zużywane do tego są spore ilości tlenu. W takim przypadku napowietrzanie akwarium może okazać się konieczne. Gdy nie ma w akwarium rozkładającej się materii, to napowietrzanie nie jest konieczne. Wystarczy spojrzeć na akwaria z rybami w sklepie. Jest wiele akwariów gdzie ryby są strasznie stłoczone a napowietrzanie nie ma, tylko filtr poruszający powierzchnią wody.

Napowietrzanie powoduje też, że normuje się w wodzie ilość dwutlenku węgla (na poziomie około 4ppm). W słabo oświetlonych akwariach (do 0,3W/l) taka ilość CO2 powinna wystarczyć do prawidłowego wzrostu mniej wymagających roślin.

Innym aspektem jest efekt wizualny. Wiele osób nie znosi widoku napowietrzacza w akwarium (w tym ja), ale istnieje też duża grupa, dla której stanowi to atrakcję.

Stężenie CO2

Często można spotkać się ze stwierdzeniem, że dwutlenek węgla dostępny jest dla roślin wynurzonych w "nieograniczonych" ilościach. Co to właściwie znaczy?

Dwutlenek węgla znajduje się w atmosferze w niewielkiej ilości. Stanowi około 0,0385% składu chemicznego atmosfery. Prawda, że wydaje się to ilością naprawdę pomijalną? W przeliczaniu na ppm objętościowe (ppm - parts per milion) daje to około 385ppm. Jeżeli porównamy to 3-4ppm dwutlenku węgla naturalnie rozpuszczonego w wodzie, to widać, że różnica jest zasadnicza. Dodatkowo ruch powietrza dostarcza ciągle nowych porcji dwutlenku węgla. CO2 w powietrzu można w zasadzie traktować jako niewyczerpywalny zasób. Gdy rośliny zużywają szybko CO2 z wody, to potrzeba dosyć dużo czasu aby poziom nasycenia wody się odbudował. Gaz jest dostarczany do wody przez dyfuzję, co nie jest zbyt wydajne. Dodatkowo wymiana gazowa może być utrudniona np. przez błonę bakteryjną na powierzchni wody.

Gdy porównamy ilość CO2 dostarczanego do akwarium (15-40ppm) z ilością dostępną w atmosferze (385ppm), to można dojść do wniosku, że to i tak ilość głodowa dla roślin. Na pewno taka ilość CO2 nie jest szkodliwa dla roślin (jeżeli chodzi o sam gaz). Dwutlenek węgla rozpuszczony w wodzie obniża jednak Ph (część gazu tworzy słaby kwas), więc za duża ilość może spowodować uszkodzenia roślin.

Podawanie większej ilości gazu też nie jest możliwe ze względu na ryby. Maksymalne nasycenie tlenem w akwarium (dla temperatury około 24 C) to około 8ppm. Dwutlenek węgla konkuruje z tlenem o przyłączenie do hemoglobiny w krwi i duże stężenie CO2 upośledza natlenianie organizmu (na szczęście proces da się odwrócić zmniejszając stężenie CO2 w wodzie).

Dozowanie CO2 do akwarium poprawia wzrost roślin, mimo tego, że w porównaniu z powietrzem nie jest to jakaś strasznie duża ilość. Rośliny wodne prawdopodobnie są lepiej przystosowane do pobierania CO2 i dzięki temu taki poziom jest dla nich wystarczający.

Dozowanie CO2 do akwarium

Akwaria w których chcemy hodować ciekawsze (i bardziej wymagające) gatunki roślin wymaga stosowania dodatku dwutlenku węgla. Związek ten wykorzystywany jest przez rośliny w czasie fotosyntezy. Produktem ubocznym jest tlen wydzielany do wody. Wynika z tego, że dwutlenek węgla służy roślinom jako źródło węgla (którego jest około 45% w suchej masie rośliny). Węgiel jest z tego powodu nazywany czasem super-makro (makroelement potrzebny w super dużych ilościach). Produkowany przez rośliny tlen zapewnia doskonałe warunki dla ryb, nie jest potrzebne żadne dodatkowe natlenianie wody.

Dostarczanie CO2 do akwarium

Naturalne stężenie CO2 w akwarium wynosi około 3-4 ppm (mg/l) i jest ono prawidłowe, jeżeli akwarium jest oświetlone niewielkim światłem (około 0,3 W/l). Stężenie takie będzie się utrzymywało jeżeli zapewnimy ruch tafli wody (napowietrzanie nie jest konieczne).

Wyższe stężenia można uzyskać dostarczając do akwarium CO2 z dodatkowego źródła. Najpopularniejszym z nich jest butla ciśnieniowa z reduktorem i zaworkiem precyzyjnym. Zestaw taki pozwala na precyzyjne i równomierne podawanie gazu do akwarium. Typowa butla 1,5kg powinna wystarczyć do akwarium 100l na około 1-3 miesiące (w zależności od sposobu podawania i ruchu wody w akwarium).

Popularnym sposobem jest też budowa tzw. "bimbrowni", czyli pojemnika w którym odbywa się fermentacja alkoholowa i produkowany jest dwutlenek węgla. Ten sposób nie zapewnia jednak odpowiednio stabilnego poziomu podawania dwutlenku węgla.

Wymagany poziom CO2

Uznaje się, że optymalny poziom CO2 w akwarium to 30mg/l, nawet w przypadku bardzo intensywnego oświetlenia (około 1W/l). Utrzymanie takiego poziomu nie jest łatwe z kilku powodów. 

Po pierwsze gazy dążą do wyrównania ciśnień, więc CO2 będzie uciekał z wody do powietrza. Ruch powierzchni wody dodatkowo wspomaga ten proces, więc należy zadbać, żeby powierzchnia wody nie falowała zbyt mocno. Napowietrzacze są stanowczo niewskazane, ale konieczny jest ruch wody w akwarium, żeby woda z CO2 cały czas obmywała rośliny (odpowiednia cyrkulacja).

Po drugie woda w akwarium ma dosyć wysoką temperaturę, co obniża rozpuszczalność dwutlenku węgla.

Po trzecie rośliny w czasie fotosyntezy zużywają spore ilości CO2.

Pomiar poziomu rozpuszczonego CO2

Rozpuszczony w wodzie dwutlenek węgla obniża Ph, ponieważ powoduje powstanie słabego kwasu. Istnieje ścisły związek pomiędzy ilością CO2 i twardością węglanową wody (Kh):

CO2[mg/l]=3xKHx10^(7-pH)

 Na tej zależności opiera się pomiar ilości CO2 w akwarium. Znając twardość węglanową wody w akwarium i jej Ph można wyliczyć szacunkową ilość CO2 w wodzie. Wynik wyliczeń zawiera poniższa tabelka:

Żółty kolor oznacza stężenie szkodliwe lub śmiertelne dla ryb, zielony - optymalne warunki do uprawy roślin, niebieski - za mało CO2, czerwony - naturalny poziom CO2.

Wystarczy więc zmierzyć Kh i Ph i na podstawie tabelki odczytać zawartość CO2 w wodzie.

Stały pomiar CO2

Można ułatwić sobie życie i zamontować w akwarium urządzenie do stałego pomiaru ilości CO2. Miernik taki opiera się na tym, że w odpowiednio skonstruowanym pojemniczku znajduje się niewielka ilość wody z dodanym specjalnym barwnikiem reagującym na zmianę Ph. Woda w pojemniczku oddzielona jest od wody z akwarium za pomocą poduszki powietrznej (nie mieszają się). Gazy dążą do wyrównania ciśnienia poprzez dyfuzję, więc po jakimś czasie stężenie CO2 będzie w pojemniczku takie samo jak w wodzie akwariowej. Bezwładność odczytu dochodzi więc do 2-3 godzin.

Odczytu dokonuje się porównując kolor odczynnika w pojemniczku ze skalą barwną. Na przykład w teście firmy JBL wygląda on następująco:

Odczyt należy porównać z tabelką w zależności od twardości węglanowej użytej wody. Niestety woda z akwarium może zawierać inne związki, które mogą przekłamywać wynik twardości węglanowej (np. kwasy humusowe z korzeni i rozkładu materii organicznej). Dlatego najlepiej użyć wody destylowanej (lub z filtra odwróconej osmozy - RO) aby uzyskać wodę o znanej twardości węglanowej. Według mnie najlepiej użyć wody o twardości 10dKh (dziesięć stopni niemieckich twardości węglanowej). Dla takiej wody optymalne Ph to 7 (środkowy odczyt na skali barwnej), Ph 6,8 = 47,5 mg/l CO2, czyli za dużo, Ph 7,2 = 18,9 - trochę za mało.

Przygotowanie wody 10dKh

Wodę o odpowiedniej twardości można przygotować samodzielnie. Trzeba zaopatrzyć się w dokładną wagę (np. jubilerską, koszt 15-20 zł), sodę oczyszczoną (do nabycia w sklepach spożywczych) i wodę destylowaną (do kupienia na stacji benzynowej).

Odważamy 1,2 grama sody oczyszczonej i rozpuszczamy w 1 litrze wody destylowanej. Da nam to 1 litr wody o twardości węglanowej 40 dKh. Następnie bierzemy 250ml tej wody i 750ml wody destylowanej, co da nam 1 litr wody o twardości 10 dkH.

Jednorazowo do pojemniczka pomiarowego JBL wchodzi około 1,5 ml płynu i 2-3 krople barwnika pomiarowego. Przygotowany litr płynu starczy nam na ponad 600 uzupełnień (wodę należy zmieniać co tydzień), więc na około 12 lat.

Porównanie szkła akwariowego (float versus OptiWhite)

Dziś postanowiłem porównać modne ostatnio szkło OptiWhite i zwykłe szkło (tzw. float).

Na początek zdjęcie na którym widać o co tak naprawdę chodzi. Lewa strona to ujęcie białej kartki przez dwie szyby 6mm ze szkła typu float. Trzeba dodać, że to akwarium ma z 10 lat, więc aktualnie szkło może mieć lepsze parametry. Prawa strona to widok tej samej białej kartki przez dwie szyby 4mm szkła OptiWhite. Oba zdjęcia były robione z tymi samymi parametrami ekspozycji (niedoświetlenie). Zdjęcia wykonałem przed chwilą w moich akwariach (zdjęcia poniżej). Niedoświetlenie jest celowe i w rzeczywistości różnica nie jest aż tak wyraźna. Normalnie zdjęcie po prawej byłoby białe a po lewej lekko (ale wyraźnie) zielone.

Przyglądając się akwarium można nie zauważyć różnicy (czarne tło, zielone rośliny), ale gdy ma się takie akwaria obok siebie, to wyraźnie widać, że szkło jest inne. W małych akwariach o cienkich ściankach niewiele to zmienia, ale już w akwarium 300-400 litrów (gdzie grubość szyby to 10-12 mm) różnica jest naprawdę duża.

Czy warto zainwestować dodatkowe pieniądze (i to nie małe!) w akwarium ze szkła OptiWhite? Według mnie jeżeli ma to być akwarium dekoracyjne, to jak najbardziej. Raz zakupione akwarium może cieszyć nasze oczy przez 10-15 lat. Na pewno nie warto inwestować w szkło OptiWhite w przypadku zbiorników hodowlanych czy takich stawianych na krótko, ale jeżeli akwarium ma być ozdobą salonu, to chyba warto nawet poczekać dłużej, ale cieszyć się z naprawdę dekoracyjnego akwarium.

Co do ceny, to niestety trzeba mieć gruby portfel. Akwaria OptiWhite kosztują około 3-4 razy drożej niż akwaria z szyby float.

Tło w akwarium

Tło w akwarium stanowi bardzo ważny element. Nieodpowiednio dobrane potrafi popsuć cały efekt nawet doskonale utrzymanych roślin i wspaniałych kolorów ryb.

Kiedyś nie przywiązywałem większej uwagi do tła w akwarium. Było mi wszystko jedno czy przez akwarium widać ścianę, czy nie. Było to ponad 20 lat temu i od tamtej pory moje podejście zasadniczo się zmieniło. Tło w akwarium powinno moim zdaniem stanowić harmonijną całość z akwarium. Na pewno nie powinno odwracać uwagi od zawartości akwarium. Z tego powodu za fatalne rozwiązanie naklejanie na tył akwarium tzw. fototapety. Zwykle obraz na takiej fototapecie jest niespójny z wystrojem akwarium, często rośliny są w nieodpowiedniej skali.

Jako tło można zastosować tapetę akwarystyczną o jednolitym kolorze. Najlepiej sprawdza się kolor czarny lub granatowy (ciemnoniebieski). Na czarnym tle dobrze oświetlone rośliny i ryby prezentują się doskonale. Ciemnoniebieskie tło potrafi dodać głębi, ale na takim tle bardziej widać glony. Czarne tło nie ma tej wady. Osobnym tematem jest sposób przyklejenia takiej tapety. Nie wystarczy zamocować jej za pomocą taśmy klejącej do akwarium, gdyż będzie widać odbicia na tylnej ścianie. Dobrym sposobem jest użycie wazeliny technicznej lub oleju jadalnego (oleju nie próbowałem, ale podobno się sprawdza). Umieszczamy niewielką ilość wazeliny na środku szyby, przykładamy tapetę akwarystyczną i rozprowadzamy równomiernie za pomocą równej packi (dobrze sprawdza się w tej roli karta kredytowa). Brzegi tapety przyklejamy do akwarium taśmą klejącą. Niestety taśma po kilku miesiącach potrafi się odklejać a tapeta zawijać i deformować. Za to efekt wizualny jest doskonały i łatwo zmienić tło gdy kolor się znudzi.

Popularne ostatnio stały się też folie matujące (tzw. mist), które są później podświetlane z tyłu aby uzyskać odpowiedni efekt. Takie akwarium wygląda naprawdę efektownie, ale trzeba bardzo dbać o czystość szyb.

Drugim rozwiązaniem, które uważam za bardzo praktyczne, to pomalowanie tylnej ściany (oczywiście z zewnątrz) za pomocą farby w odpowiednim kolorze. Daje to doskonałe przyleganie i brak odblasków na tylnej szybie, ale w przypadku zmiany koloru możemy mieć problem. Zapewne da się zmyć za pomocą odpowiedniego rozpuszczalnika. Za to mamy zapewnioną trwałość na lata. Nic się nie stanie, gdy po szybie spłynie nam kilka kropli wody, zacieki nie będą widoczne.

Część osób kupuje gotowe tła strukturalne do umieszczenia w akwarium. Takie tło może zarastać glonami i jeżeli nie jest odpowiednio dopasowane, to na pewno prędzej czy później wpłynie za nie jakaś rybka. Tło wewnętrzne można też wykonać samemu (np. z kamieni), ale trzeba pamiętać, żeby użyć bezpiecznych materiałów.

Można też zrobić strukturalne tło z wybranych przez siebie materiałów i umieścić je za akwarium. Takie tło ma tę wadę, że będzie widać odbicia na tylnej szybie, co może wyglądać nienaturalnie. Za to łatwo takie tło wymienić czy poprawić.

Ja w swoim następnym akwarium (planuję 450 litrów) po prostu pomaluję tylną ścianę i jeden bok (od ściany) na czarno lub ciemny granatowy. Aktualnie w akwarium (72 litry) mam czarne tło przyklejone na wazelinę, ale zaczęło się odklejać. Wcześniej miałem tło niebieskie i też wyglądało całkiem nieźle, ale odwracało trochę uwagę od roślin.

Zdjęcia obok prezentują moje akwarium (z czasów gdy walczyłem z glonami) z tłem niebieskim i czarnym.

Poziom azotu

Czytałem sporo na temat nawożenia akwarium i sam też dużo eksperymentowałem. Zaczynam dochodzić do wniosku na podstawie różnych źródeł, że problemy w akwarium (czyt. glony) spowodowane są zwiększonym poziomem azotu.

Utrzymywałem w akwarium bardzo różne poziomy związków, ale nigdy nie miałem problemów jeżeli poziom azotu był niski. Co to znaczy niski poziom? Dla mnie to poniżej 20mg/l a najlepiej pomiędzy 5-10 mg/l. Dawałem duże dawki fosforu i nic się nie działo, dopiero zwiększenie poziomu azotanów powodowało, że pojawiały się glony. Niski poziom azotu sprzyja też rybom. Chętniej przystępują do tarła.

Ktoś sobie pomyśli: nie dodaję żadnych nawozów do akwarium, więc u mnie będzie dobrze. Nieprawda! W akwarium głównym źródłem azotu jest pożywienie dla rybek, które jest dodawane czasami w zatrważających ilościach. Rybki mogą przeżyć bez karmienia do dwóch tygodni, tymczasem wielu akwarystów karmi je kilka razy dziennie. Ja podaję pokarm raz, najwyżej dwa razy dziennie, w małych ilościach a i tak poziom azotanów zauważalnie rośnie.

Czynnikiem obniżającym poziom azotanów jest bujny wzrost roślin. Niestety przy sporej ilości rybek nie ma mowy, żeby rośliny pochłonęły wszystkie azotany, nawet jeżeli dozujemy dwutlenek węgla i jest mocne oświetlenie. Konieczne są podmiany wody. Trzeba tylko pamiętać, że w niektórych rejonach Polski woda wodociągowa zawiera do 20 mg/l azotanów, więc podmiany z takiej wody niewiele dają. Najlepiej w takim przypadku zainwestować w filtr odwróconej osmozy (RO). Można robić podmiany z czystej wody RO i dodawać specjalistycznego uzdatniacza lub mieszać w odpowiednich proporcjach z wodą kranową.

Trzeba pamiętać, że sam niski poziom azotanów nie zapewni sukcesu. Trzeba pamiętać o tym że pozostałe potrzebne związki muszą być dostępne. Jeżeli zabraknie chociaż jednego z potrzebnych składników, to wzrost roślin zostanie zahamowany, potem nastąpi ich rozkład i pojawią się glony.

Utrzymanie akwarium w dobrym stanie

Każdy akwarysta chciałby aby jego akwarium cieszyło oko i nie sprawiało problemów. W tym artykule przedstawię zasady, których się trzymam, żeby moje akwarium nie popadało w ruinę.

Codzienna pielęgnacja

Operacje, które należy wykonać codziennie nie zajmują dużo czasu i normalnie wykonuje się je "przy okazji" podziwiania akwarium. Należy pamiętać o:

• sprawdzeniu temperatury (grzałka może się przepalić) - zdarzyło mi się, że grzałka z termostatem powodowała spięcie w momencie włączenia się termostatu i wywalało mi bezpiecznik w domu. Skutek był taki, że akwarium stało kilka godzin bez filtracji i ogrzewania.
• kontroli wizualnej - np. wyciek z akwarium lub filtra, ostatnio zdarzyło mi się rzucić szmatkę do wycierania akwarium na obudowę, a że z tyłu jest dostęp do lustra wody, to kapilarnie wyciągnęła z litr wody na podłogę.
• kontroli podawania dwutlenku węgla - przy kończącej się butli i źle ustawionym reduktorze może dojść do niekontrolowanego zwiększenia dozowania. Zaworek precyzyjny ma często minimalne ciśnienie pracy poniżej którego może nie pracować prawidłowo. Najpierw, przy odłączonym zaworku ustalamy odpowiednie ciśnienie robocze, a dopiero potem dławimy przepływ CO2 za pomocą zaworka precyzyjnego. Zdarzyło mi się wyregulować zaworek już po tym jak zawór czasowy odciął zasilanie CO2 z butli (zupełnie zapomniałem o tym). Skutek był taki, że straciłem większość rybek. Teraz podaję dwutlenek węgla całą dobę, ale w mniejszej ilości.
• kontroli zwierząt - zawsze może się zdarzyć, że padnie jakaś rybka lub ślimak. Martwe zwierzę należy jak najszybciej usunąć. Raz padł mi kirysek panda i nie zauważyłem tego rano, po kilku godzinach, gdy wróciłem z pracy sytuacja była już bardzo poważna. Gwałtowny rozwój pierwotniaków objawił się jako biały zakwit wody i zabrał większość tlenu z akwarium. Rybki udało się uratować.
• podaniu nawozów - niektóre nawozy trzeba podawać codziennie, ale w niewielkich dawkach (np. EasyCarbo). Nawóz mikro (żelazowy) też lepiej podawać co dzień niż raz w tygodniu (żelazo szybko się utlenia i nie jest dostępne dla roślin). Ja preferuję codzienne podawanie EasyCarbo (węgiel w płynie) i nawozu mikro.
• nakarmieniu zwierząt - o tym też trzeba pamiętać. Jeden dzień w tygodniu możemy rybkom zrobić głodówkę. Na pewno nic im nie będzie. Większość ryb da radę wytrzymać bez jedzenia do dwóch tygodni, ale ja na dłuższe wyjazdy mam karmnik automatyczny, który przykręcam do krawędzi akwarium. Sprawdza się doskonale.

Raz w tygodniu

Cotygodniowa praca przy akwarium może zająć trochę dłużej. Dobrze mieć na ten cel co najmniej pół godziny. Czasami może być to trochę krócej czasami dłużej, niektóre czynności mogą być wykonywane rzadziej (zależy od tempa wzrostu roślin).

Co tydzień należy:

• przyciąć rośliny - zależnie od akwarium i warunków w nim panujących przycinka może być wymagana co dwa lub trzy tygodnie, czasami nawet dłużej. Podawanie CO2 i nawozów znacznie przyspiesza wzrost roślin (i utrzymuje je w dobrym stanie). Ja staram się co tydzień przyciąć i przesadzić to co się za bardzo rozrosło. Z niektórych gatunków roślin musiałem zrezygnować, bo za szybko rosły i cotygodniowa przycinka była koszmarem. W pracy z kolei mam akwarium ze słabym światłem i bez CO2 (ale nawozy podaję), gdzie rośliny można przycinać co miesiąc albo i rzadziej.
• wymienić część wody - to jak dużo i jak często podmieniać zależy głównie od tego jak dużo karmimy (ilość ryb niewiele tu zmienia, wpływ na wodę ma to ile dodajemy pokarmu, bo tylko to ryby przetwarzają). Ja wymieniam 20-30% co tydzień, chociaż czasami zdarza mi się pominąć podmiankę. Bez wymiany wody składniki pokarmowe (głównie azot) będą się kumulowały, co może zaszkodzić zwierzętom (najprędzej krewetkom) oraz może doprowadzić do gwałtownego wzrostu glonów. Nie chcesz mieć glonów, utrzymuj azot nisko, taka jest moja zasada. Przy okazji wymiany wody można ściągnąć osad z dna (jeżeli występuje). Często jest to niemożliwe z powodu bujnego rozrostu roślin. U mnie w akwarium po prostu podmieniam wodę.
• wyczyścić filtr mechaniczny - jeżeli jest filtr mechaniczny (wyłapujący grube zanieczyszczenia), to należy go czyścić nawet co tydzień (można płukać pod kranem, nawet w gorącej, chlorowanej wodzie). Jeżeli jest to jedyny filtr (działający też jako filtr biologiczny) to czyścimy jak najrzadziej (gdy przepływ wody wyraźnie się zmniejsza) i tylko w wodzie pobranej z akwarium, żeby nie zniszczyć kultur bakterii, które się rozwinęły na wkładzie filtra.
• dodać nawozy - raz w tygodniu, po podmianie wody dodaję nawóz makro. Daję jednorazowo pełną dawkę tygodniową. Kiedyś dawkowałem codziennie, ale nie widzę różnicy (podaję nawóz z małą ilością azotu 10mg/l).

A czasami...
Są też operacje, które w akwarium wykonujemy bardzo rzadko, ale także trzeba o nich pamiętać:

• wymiana świetlówek - świetlówki T8 wymieniamy częściej (np. co rok), świetlówki T5 (rurki 16mm) można wymieniać dużo rzadziej, gdyż ubytek mocy światła nie jest w nich tak duży. Wymiany można dokonać co 2-3 lata. Co do żarników halogenowych, nie mam doświadczenia.
• restart akwarium - czyli założenie akwarium od nowa. Restart robi się wtedy, gdy chcemy zmienić aranżację, lub stan akwarium jest taki, że ciężko go uratować (np. masowy rozwój glonów). Może być problematyczne, gdy nie mamy gdzie trzymać rybek przez około 4 tygodnie zanim akwarium ponownie dojrzeje. Jeżeli mamy nieczyszczone filtry, to dojrzewanie może być szybsze.
• wymiana akwarium - może się zdarzyć, że akwarium (nawet po długim czasie) rozszczelni się. Moje akwarium (kupione 10 lat temu) jest już mocno podrapane.

W skrócie
Moje akwarium utrzymuję w dobrym stanie przez dozowanie dwutlenku węgla i nawozów, cotygodniowe podmiany wody i regularne przycinki roślin.

Samodzielne przygotowanie nawozów do akwarium.

Samodzielne przygotowanie nawozów dla roślin akwariowych nie jest trudne. Każdy w domowym zaciszu może przygotować nawóz, który będzie równie skuteczny jak nawozy firmowe sprzedawane w sklepie, ale o wiele niższej cenie.

Składniki

Do przygotowania nawozu do akwarium potrzebujemy różnych źródeł związków. Potrzebne związki możemy kupić w sklepie z odczynnikami dla chemików lub poprzez strony wysyłkowe (w trochę wyższej cenie, ale za to można nabyć mniejsze ilości). Polecam sklep Akwanawozy (http://akwanawozy.com.pl).

Do przygotowania nawozu makroelementowego będziemy potrzebować źródła azotu (KNO3 lub NH4NO3), fosforu (K2PO4), potasu (K2SO4) i magnezu (MgSO4*7H20). Przydadzą się też środki konserwujące (sorbinian potasu - E202) i zakwaszające (kwas askorbinowy - witamina C). 

Przygotowanie nawozu mikroelementowego wymaga byśmy posiadali stężony nawóz mikroelementowy. Popularny wśród akwarystów jest "Mikro" lub "Mikro Plus" firmy Intermag. Taki nawóz wystarczy rozcieńczyć w celu łatwiejszego dozowania. Można też podawać stężony (w odpowiednio mniejszych ilościach). Ważne żeby znać stężenie żelaza w stosowanym nawozie, co pozwoli nam przeliczyć ile nawozu mikro musimy dozować tygodniowo.

Do przygotowywania nawozu przydatna będzie też mini waga jubilerska. Do nabycia w internecie w cenie około 30 zł z przesyłką. Można też sobie poradzić bez wagi przyrządzając roztwory każdego składnika oddzielnie i mieszając roztwory. Będzie wtedy potrzeba więcej butelek (do każdego roztworu oddzielnie).

Nawozy przygotowujemy z użyciem wody destylowanej, z filtra RO (odwróconej osmozy) lub zwykłej przegotowanej i ostudzonej wody. Niektóre filtry RO stosowane w domu mają dodatkowo uzdatniacz, który wprowadza związki magnezu i wapnia. Woda z takiego filtra nie nadaje się do przyrządzania nawozu, gdyż zawiera nieznane ilości związków. Trochę lepsza jest zwykła przegotowana woda (o ile znamy jej parametry). Woda w kranie zawiera zwykle spore ilości związków wapnia, ale może też zwierać azotany (NO3) i/lub fosforany (PO4). Najlepsza jest woda destylowana (do nabycia na stacji benzynowej) lub woda z filtra RO bez uzdatniaczy.

Obliczenia potrzebnych ilości

Żeby zdecydować jakie ilości nawozów musimy wiedzieć ile danego składnika musimy dodać do naszego akwarium. Znając wielkość akwarium i tygodniową dawkę możemy zacząć obliczenia. Jeżeli nie wiesz jakie ilości składników powinieneś dozować do akwarium, to polecam zapoznanie się z artykułem http://akwarystyka-moja-pasja.blogspot.com/2011/06/optymalne-stezenia-nawozow-dla-roslin.html.

Obliczanie składu nawozów można sobie uprościć dzięki kalkulatorowi, który napisałem. Dostępny jest online na mojej stronie palabras.pl w zakładce "Kalkulator akwarystyczny".

Przypuśćmy, że mamy akwarium 150 litrów i chcemy dozować 20mg/l NO3 na tydzień. Do dyspozycji mamy związek KNO3. Zawartość NO3 w tym związku to około 62%. Wyliczymy to patrząc na masy atomowe poszczególnych pierwiastków: K-39,0983 N-14,0067 O-15,9994, cały związek KNO3 39,0983(K)+14,0067(N)+3*15,9994(O) = 39,0983(K) + 62,0049(NO3)=101,1032.  62,0049/101,1032 = 0,6132 = 61%.

Stąd łatwo sobie wyliczymy, że 1g (1000mg) KNO3 zawiera 610mg czystego NO3. Potrzebujemy dodać 20mg/l NO3. Na 150 litrów wody potrzebujemy 150*20mg = 3000mg NO3. Potrzebujemy więc (3000/610 = 4,9) 4,9g KNO3 na tygodniową dawkę nawozu. Jednorazowo najlepiej przygotować nawóz na kilka tygodni. Na 10 dawek będzie potrzeba 49g KNO3.

Dodając KNO3 dodajemy też K (potas). Zawartość potasu w KNO3 wynosi (39,0983/101,1032=0,39) około 39%. W dodanych 4,9g (4900mg) KNO3 będzie (4900*0,39=1911) około 1900 mg K. Co da nam (1900mg/150l = 12mg/l) około 12mg/l K.

Chcąc dodać do akwarium 30mg/l K musimy dodatkowo dać 18mg/l K. Poziom potasu możemy uzupełnić za pomocą K2SO4. Obliczenia przeprowadzamy analogicznie do wcześniejszych. W ten sam sposób wykonujemy obliczenia dla pozostałych związków

Po odważaniu odpowiedniej ilości związków rozpuszczamy je w ustalonej ilości wody. Trzeba też pamiętać aby nie przygotowywać nawozów zbyt stężonych, gdyż łatwo przekroczyć maksymalną rozpuszczalność związku. W naszym przypadku wystarczy około 1,5 litra wody (150ml na dawkę tygodniową). Do tak przygotowanego nawozu dodajemy 0,2g sorbinianu potasu i około 0,5g kwasu askorbinowego na każde 0,5 litra przygotowanego nawozu.

W sieci dostępne są oczywiście kalkulatory (najczęściej w postaci arkuszy kalkulacyjnych), gdzie wystarczy wpisać objętość akwarium i ilość składnika a otrzymane stężenie zostanie obliczone. Jednym z popularniejszych jest kalkulator przygotowany przez osobę o nicku Spider72. Kalkulator ten jest bardzo pomocny przy wyliczaniu potrzebnych dawek nawozu. Dobrze jednak wiedzieć w jaki sposób oblicza się te stężenia.

Przygotowanie nawozu mikro

Nawóz mikroelementowy przygotowuje się w oparciu o gotową mieszankę (zwykle płynną) związków żelaza i innych mikroelementów. Związki te są odpowiednio przygotowane (chelatowane).

Wystarczy, że będziemy znali procentową zawartość żelaza w posiadanym koncentracie. Dla przykładu nawóz "Mikro" firmy Intermag zawiera 15g/l żelaza (1,5% Fe). Powiedzmy, że w dawce tygodniowej chcemy dać 0,5mg/l. W jednym litrze koncentratu mamy 15000mg, czyli w 1 ml mamy (15000/1000=15) 15mg żelaza. Na 150 litrów wody w akwarium potrzebujemy około (0,5mg*150 = 75mg) żelaza. Potrzebujemy więc (75/15=5) około 5ml koncentratu tygodniowo (najlepiej podawać w dawkach dziennych odmierzając strzykawką). Możemy też koncentrat rozrobić wodą, żeby łatwiej odmierzać większe dawki.

Nawóz mikro zwykle nie wymaga konserwowania i może być przechowywany nawet przez kilka miesięcy. Najlepiej przechowywać w chłodnym i ciemnym miejscu (światło powoduje wytrącanie się żelaza). Zwykle jest to bardzo dobra alternatywa dla drogich nawozów firmowych (100ml tego nawozu kosztuje około 5,50 zł i wystarczy do 150 litrowego akwarium na 20 tygodni).

Podsumowanie

Nawozy przygotowywane samodzielnie nie wymagają wcale tak dużej wiedzy ani doświadczenia jak się początkowo wydaje. Nawóz przygotowuje się łatwo (i tanio!) a starcza na bardzo długo. Substancje potrzebne do przygotowania nawozu nie są niebezpieczne ani toksyczne (oczywiście trzeba je chronić przed dziećmi). Nawóz można przygotować w naczyniach kuchennych (wystarczy je później opłukać).

Polecam samodzielne przygotowaniu nawozu, bo mając kontrolę nad tym co dodajemy do akwarium i w jakich ilościach łatwiej jest ustalić odpowiednie dozowanie nawozu do akwarium. Dobrym pomysłem jest przygotowanie nawozu na 5 tygodni i po tym czasie ocena efektów i korekta nawożenia (zwiększenie lub zmniejszenie dawek lub niektórych składników) na podstawie wzrostu i stanu roślin.

Optymalne stężenia nawozów dla roślin w akwarium

Wielu początkujących akwarystów zastanawia się co tak naprawdę jest potrzebne do pięknego wzrostu roślin w akwarium. Na forach co chwila pojawiają się pytania jak nawozić akwarium aby rośliny rosły zdrowo. Poniższy artykuł stara się odpowiedzieć na te pytania.

Pomiar stężenia nawozów

Do akwarium wprowadzamy pewne ilości substancji odżywczych (głównie z jedzeniem dla ryb i podmieniając wodę). Substancje te mogą się kumulować (gdy podmieniamy za mało wody) lub mogą wystąpić braki (gdy rośliny zużyją dostępną ilość).

W określeniu zawartości niektórych z substancji odżywczych mogą nam pomóc testy akwarystyczne. Niestety ich wspólną cechą jest bardzo mała dokładność. Testy amatorskie potrafią zawyżać lub zaniżać wskazania nawet o ponad 100%.

Najsłabsze pod względem dokładności są testy paskowe "All-in-one", które mierzą kilka parametrów na raz. Dokładniejsze, ale droższe są testy kropelkowe. Najdroższe, ale i najlepsze testy potrafią kosztować grubo ponad 100 zł (za test pozwalający wykonać np. 30 pomiarów stężenia jednej substancji).

Stężenie substancji w praktyce akwarystycznej najczęściej określane są w miligramach na litr (mg/l). Zamiennie używa się też określenia ppm (Parts Per Milion), czyli "części na milion". Określenie "ppm" jest bezwymiarowe, tzn. może odnosić się zarówno do wagi jak i do np. objętości. W praktyce akwarystycznej przyjęło się stosować ppm "wagowe", tzn. stężenie wyrażone w "ppm" jest równe "mg/l" (ponieważ z dobrym przybliżeniem 1 litr wody waży 1 milion miligramów).

Makroelementy

Związki potrzebne roślinom w dużych ilościach nazywane są makroelementami. Do tych związków zaliczane są węgiel (C), azot (N), fosfor (P), potas (K) oraz magnez (Mg). Magnez przez niektóre osoby zaliczany jest do mikroelementów.

Należy też wspomnieć, że do prawidłowego procesu fotosyntezy potrzebne jest roślinom odpowiednie natężenie światła. Przy niskim poziomie oświetlenia rośliny będą rosły powoli pomimo dostarczenia dużej ilości związków odżywczych. Przy wysokim poziomie oświetlenia niedostarczenie odpowiedniej ilości związków odżywczych skończy się najprawdopodobniej masowym rozwojem glonów. Dlatego swoje pierwsze akwarium warto oświetlić niezbyt mocno (0,3-0,5 W/l). 

Węgiel

Pierwiastek ten jest podstawowym budulcem dla roślin. Przy braku dostępu do źródła węgla rośliny nie będą rosły prawidłowo.

W akwarium podstawowym źródłem węgla jest rozpuszczony w wodzie dwutlenek węgla (CO2). Dwutlenek węgla jest bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie. Jest on dostępny w niewielkiej ilości cały czas, ponieważ przenika on z powietrza do akwarium. Na skutek dyfuzji CO2 z powietrza do wody w akwarium może utrzymywać się poziom około 3-4ppm (o ile rośliny nie zużywają go gwałtowanie). CO2 powstaje też na skutek oddychania ryb oraz rozkładu materii organicznej przez bakterie. Dla porównania warto wspomnieć, że butelkowana gazowana woda ma stężenie CO2 około 1500 ppm lub więcej.

Naturalnie dostępny CO2 może być wystarczający o ile oświetlenie akwarium nie jest zbyt intensywne (do 0,5 W/l). Powyżej tej granicy CO2 na pewno będzie za mało i może spowodować to glony. Napowietrzanie akwarium tylko pogarsza sprawę powodując wytrącanie się CO2 z wody. Chcąc utrzymać dobry wzrost roślin przy wyższym oświetleniu dozowanie CO2 do akwarium jest koniecznością.

Przyjmuje się, że wystarczającym poziomem zawartości CO2 w akwarium jest 20-40ppm (nawet przy bardzo intensywnym oświetleniu 1W/l). Warto też wspomnieć, że górna granica tego stężenia może już być szkodliwa dla niektórych gatunków ryb. Jednak większość ryb doskonale znosi podwyższoną zawartość CO2 (gupiki np. wytrzymują stężenie nawet do 100ppm). Z tego powodu kiepskim pomysłem jest dodawanie gazowanej wody do akwarium, gdyż gwałtowna zmiana stężenia CO2 może doprowadzić do śmierci ryb.

Dodatkowym (lub jedynym w przypadku mniejszych akwariów) źródłem węgla może być tzw. "węgiel w płynie". Jest to odpowiednio spolimeryzowany aldehyd glutarowy, który zawiera przystępną dla roślin postać węgla. Dodatkowo preparat ten działa antyglonowo. W pozbyciu się glonów pomaga przedawkowanie 2-3 krotne przez okres do dwóch tygodni. Preparat ten podaje się w dawkach dziennych, gdyż w środowisku wodnym ulega dosyć szybkiemu rozkładowi (w ciągu kilkunastu godzin).

W sprzedaży dostępny jest u nas "Easy Carbo" firmy Easy Life oraz "Carbo" polskiej firmy Aqua-art (dużo tańsze). Polecam stosowanie szczególnie w małych akwariach z niskim lub średnim poziomem oświetlenia.

Azot

Zużywany w dużych ilościach przez rośliny. Głównym źródłem azotu w akwarium są jony azotanowe (NO3) powstałe w wyniku przemian azotu w akwarium (cyklu azotowego). Azot jest dostarczany do akwarium głównie z jedzeniem dla rybek. W słabo oświetlonych akwariach ilość w ten sposób wprowadzonego azotu może być wystarczająca lub nawet za duża. W związku z tym nadmiar związków azotu należy usuwać poprzez cotygodniowe podmiany wody (20-50% objętości akwarium).

Z badań wynika, że w gęsto obsadzonym zbiorniku z dużą ilością światła maksymalne zużycie tygodniowe to około 20 mg/l. Stężenie NO3 w akwarium nie powinno przekraczać 50-80 mg/l a najlepiej utrzymywać je na poziomie 10-20 mg/l. Dawki powyżej 100 mg/l są już szkodliwe dla niektórych gatunków ryb.

Dobrym źródłem azotu (o ile jest potrzeba wprowadzenia dodatkowych ilości) jest saletra potasowa (KNO3). Zaletą tego związku jest to, że dodatkowo wprowadza potas (K), który także jest potrzebny w akwarium. Dla bardziej doświadczonych akwarystów źródłem azotu może być też saletra amonowa (NH4NO3), która dodatkowo wprowadza do akwarium jon amonowy (NH4), który w większych stężeniach (powyżej 1 mg/l) może być przyczyną powstawania glonów lub uszkodzeń płetw i skrzeli u ryb.

Braki azotu to przede wszystkim blade liście. Część roślin wybarwia się na czerwono przy niskim poziomie azotu.

Fosfor

Głównym źródłem fosforu (P) w akwarium (podobnie jak w przypadku azotu) jest pokarm dla ryb. Do usuwania nadmiaru fosforanów zalecane są cotygodniowe podmiany wody. Fosfor w postaci dostępnej dla roślin występuje w akwarium jako jon fosforowy (PO4).

Maksymalne tygodniowe zapotrzebowanie wynosi około 3 mg/l. Braki fosforu mogą być przez dłuższy czas niewidoczne, gdyż rośliny potrafią zmagazynować dosyć sporą ilość tego pierwiastka. Niektóre aktywne podłoża (np. Amazonia) potrafią chłonąć spore ilości fosforu podczas pierwszych miesięcy użytkowania, dlatego w przypadku posiadania takiego podłoża zalecane jest dawkowanie dzienne.

Kumulacja fosforu w akwarium może doprowadzić do glonów, gdyż dostępność tego związku powoduje dużo szybszy wzrost roślin i zwiększenie zapotrzebowania na pozostałe składniki. Niektórzy z powodzeniem utrzymują powolny wzrost roślin bez glonów poprzez ograniczenie ilości dostępnych fosforanów praktycznie do zera. Zmniejszenie dostępności  fosforanów spowoduje, że zapotrzebowanie na pozostałe składniki (w tym CO2) gwałtownie spadnie.

Dodatkowym źródłem fosforu mogą być związki takie jak KH2PO4 lub K2HPO4 (dostępne w sklepach chemicznych lub poprzez specjalizowane sklepy akwarystyczne).

Potas

W akwarium zwykle występują braki potasu, dlatego należy wprowadzać jego dodatkowe ilości poprzez podawanie dodatkowych nawozów. Dostępne są komercyjne nawozy potasowe lub można podawać siarczan potasu (K2SO4). Potas jest zużywany w niewielkiej ilości, ale można utrzymywać w akwarium wyższe stężenie potasu bez szkody dla ryb i roślin i bez obawy o wywołanie glonów. Zalecane stężenie w akwarium to około 20-30 mg/l.

Brak potasu powoduje rozluźnienie blaszki liściowej i jej rozpadanie się. Niedobór potasu stosunkowo łatwo jest rozpoznać.

Magnez

W Polsce woda wodociągowa zwykle zawiera za małe ilości magnezu, dlatego koniecznie jest jego dodawanie. Magnez ocenia się jako bezpieczny dla ryb, można utrzymywać wyższe stężenie tego pierwiastka. Optymalny zakres to 5-10 mg/l.

Magnez bierze udział w budowaniu chlorofilu, więc jego braki mogą spowodować, że rośliny będą blade i ze słabą zdolnością do fotosyntezy.

W sprzedaży dostępne są nawozy z magnezem, czasem nawozy mikroelementowe zawierają dodatkowo magnez. Można też do akwarium podawać tzw. sól gorzką (MgSO4) dostępną w aptece. Magnez występuje w tym związku jako uwodniony, tzn. do każdej cząsteczki MgSO4 dołączone jest 7 cząsteczek wody (siedmiowodny siarczan magnezu). z tego powodu zawartość magnezu w tym związku jest mała, więc trzeba podawać całkiem spore ilości.

Wapń

W Polsce woda zawiera dosyć wysokie stężenie tego związku (wystarczające do zastosowań akwarystycznych). Zwykle problemem jest obniżenie twardości wody (związki wapnia i magnezu) do żądanego dla niektórych gatunków ryb poziomu. Dla wapnia bezpieczny zakres jest bardzo duży 20-300 mg/l, chociaż wyższe poziomy też nie powinny sprawiać problemu.

Mikroelementy

Pierwiastki potrzebne roślinom w niewielkiej ilości nazywane są mikroelementami (mikro). W skład nawozów mikroelementowych wchodzi żelazo (Fe) oraz inne pierwiastki śladowe takie jak: mangan (Mn), bor (B), miedź (Cu), cynk (Zn) oraz molibden (Mo). Samodzielne przygotowanie mieszanki mikro jest bardzo trudne. Głównie dlatego, że metale te muszą być odpowiednio zabezpieczone (chelatowane) aby nie przeszły szybko w formę niedostępną dla roślin.

Woda wodociągowa może zawierać spore ilości żelaza, ale jest ono niedostępne dla roślin, gdyż jest utlenione. Z tego powodu należy podawać do akwarium nawozy mikro, które zawierają żelazo i pozostałe pierwiastki śladowe w odpowiednich proporcjach.

Nawozy żelazowe należy podawać w takiej ilości aby osiągnąć poziom około 0,5 mg/l żelaza. Mówimy oczywiście o dawkach tygodniowych. Pozostałe pierwiastki będą wtedy dostępne w wystarczającej ilości. 

Żelazo jest składnikiem chlorofilu i jego braki widoczne będą jako bladość liści pomiędzy żyłkami (chloroza międzyżyłkowa). Niektóre rośliny bardzo gwałtownie reagują na braki żelaza i zamierają lub karłowacieją im stożki wzrostu (np. rotala rotundifolia).

Dodawanie nawozów

W przypadku nawozów kupowanych jako gotowe, dawkowanie zwykle opisane jest na opakowaniu. Niestety rzadko się zdarza, że skład jest opisany i wiemy o ile podniesiemy stężenie w akwarium danego składnika. Z takim opisem spotkałem się w przypadku nawozów żelazowych (np. 10 ml nawozu podniesie poziom żelaza 0,5 mg/l w akwarium 100 litrowym). W przypadku takiego opisu wystarczy przeliczyć sobie proporcję na akwarium jakie posiadamy, np.w akwarium 50 litrowym trzeba użyć połowę tego nawozu, czyli 5 ml).

Jeżeli chcemy wiedzieć o ile podnosimy stężenia nawozów w akwarium musimy samodzielnie przygotować mieszankę nawozową z odpowiednich składników (soli). Przygotowanie takiego nawozu opiszę w oddzielnym artykule.

Podsumowanie

Ciężko powiedzieć ile nawozów musi być dodawane do akwarium zależy to w dużej mierze od ilości ryb i roślin w zbiorniku jak i od obfitości karmienia. Przyjmuje się, że w akwarium należy utrzymywać następujące poziomy składników odżywczych:

• Azot (NO3) - 5-20 mg/l
• Potas (K) - 10-30 mg/l
• Fosfor (PO4) - 0-3 mg/l
• Magnez (Mg) - 5-10 mg/l
• Żelazo (+pierwiastki śladowe) - 0,1-1 mg/l

Są to oczywiście dane orientacyjne i zależą one od preferencji akwarysty i filozofii nawożenia akwarium. Niektórzy akwaryści utrzymują niskie poziomy NO3 i Fe aby doprowadzić do ładnego wybarwienia się roślin czerwonych. Z kolei w zbiornikach nawożony metodą Estimated Index (EI) utrzymywane są wyższe poziomy wszystkich nawozów a ich nadmiar usuwany jest z dużymi (50%) cotygodniowymi podmianami.

Wybór oświetlenia do akwarium.

Artykuł omawia tematy związane z doborem oświetlenia do akwarium.

Oświetlenie akwarium jest sprawą kluczową. W słabo oświetlonym akwarium nie ujrzymy piękna większości ryb a i rozwój roślin będzie utrudniony lub nawet niemożliwy. Zbyt mocno oświetlone akwarium może stwarzać nawet więcej problemów niż akwarium słabo oświetlone, głównie przez masowy rozwój glonów jaki może wtedy wystąpić. Jakie powinno być więc oświetlenie w akwarium?

Źródło światła

Na początku należy wspomnieć, że zwykłe żarówki nie nadają się do oświetlania akwarium. Barwa światła jest zbyt żółta i produkują zbyt dużo ciepła w stosunku do produkowanej ilości światła. Mają one słabą efektywność.

Jako źródło światła w akwarium stosuje się głównie świetlówki  jarzeniowe. Występują one w dwóch podstawowych odmianach T5 i T8.

Świetlówki T8 są to rury o średnicy 26mm (czyli dosyć sporo). Są to świetlówki starszego typu, mające mniejszy strumień świetlny (ilość światła na wat mocy) niż świetlówki T5. Świetlówki T8 są standardowo stosowane w pokrywach kupowanych jako zestaw z akwarium. Żywotność świetlówek T8 jest ograniczona. Zwykle po około roku używania świetlówka powinna być wymieniona, gdyż spada ilość światła produkowana przez nią.

Świetlówki T5 mają średnicę 16mm (są dużo cieńsze), dzięki czemu mniej światła się marnuje. Mają też większy strumień świetlny i dużo dłuższą żywotność. Świetlówki T5 mogą być używane przez okres około 3 lat i w tym czasie ilość produkowanego przez nie światła spada tylko nieznacznie.

Do zasilania świetlówek T5 i T8 konieczne są odpowiednie stateczniki. Możliwe jest zastosowanie statecznika elektromagnetycznego (z tzw. starterem) lub statecznika elektronicznego. Stateczniki elektroniczne mają taką zaletę, że nie nagrzewają się tak mocno jak elektromagnetyczne oraz zużywają około 40% mniej prądu. Do stateczników elektronicznych nie potrzebny jest też starter, ale za to są znacząco droższe niż stateczniki elektromagnetyczne.

W tańszych (i mniejszych) pokrywach stosuje się też zwykłe świetlówki kompaktowe. Mają one tę wadę, że praktycznie niemożliwe jest znalezienie świetlówek kompaktowych o odpowiedniej barwie światła. Barwa światła zostanie omówiona w dalszej części artykułu.

Popularnym źródłem światła są też żarniki metahalogenowe (HQI). Takie oświetlenie ma formę lampy wieszanej nad akwarium. Najmniejsze lampy tego typu mają 75W, więc nadają się raczej do akwariów większych. Wadą takich lamp jest mocne nagrzewanie się lampy oraz konieczność stosowania specjalnych zabezpieczeń. Rozwiązanie to jest też niestety dosyć drogie daje za to przyjemne światło z atrakcyjnymi odbłyskami pod wodą. Można znaleźć żarniki o odpowiedniej do akwarium barwie światła.

Niektórzy akwaryści próbują też oświetlać akwaria za pomocą LED (diody świecące) oczywiście specjalnych o dużej mocy. Rozwiązanie to pozwala na oświetlenie mniejszych akwariów, ale jest drogie, ze względu na konieczną elektronikę do sterowania napięciem zasilającym diody. Diody o dużej mocy trzeba też chłodzić za pomocą specjalnych radiatorów.

Moc oświetlenia

Do określania mocy oświetlenia używa  się bardzo często współczynnika W/l (ilość Watów na litr pojemności akwarium). Współczynnik ten obliczamy dzieląc moc zainstalowanego oświetlenia na nominalną pojemność akwarium. Na przykład świetlówka T8 o mocy 15W dla akwarium 60l daje 0,25W/l (15W/60l).

Do określania mocy używa się też czasem lm/l, czyli ilości lumenów na litr. Lumen jest jednostką natężenia światła w układzie SI (układzie podstawowych jednostek fizycznych). Dwie świetlówki o identycznej mocy nominalnej (np.15W) mogą produkować inną ilość światła. Większą ilość światła produkuje ta świetlówka, która ma więcej lumenów. Nie znaczy to, że taka świetlówka będzie się nam wydawała jaśniejsza, a to z tego powodu, że produkowane światło może być w zakresie słabo odbieranym przez oko ludzkie. Jasność w lumenach dotyczy całego zakresu produkowanego przez świetlówkę.

W zależności od zainstalowanej mocy oświetlenia (jarzeniowego T5/T8) akwaria możemy podzielić na:

• słabo oświetlone - do 0,3 W/l
• normalnie oświetlone - 0,3 - 0,5 W/l
• mocno oświetlone - 0,5 - 0,8 W/l
• bardzo mocno oświetlone - powyżej 0,8 W/l

Dla początkujących akwarystów polecam akwaria normalnie oświetlone (0,3 - 0,5 W/l). Niezbyt mocne oświetlenie wybacza wiele błędów popełnianych przy prowadzeniu akwarium. Oświetlenie w górnej granicy tego zakresu pozwala już na uprawianie nawet dosyć wymagających gatunków roślin.

Silne świetlenie nie jest przyczyną powstawania glonów. Silne oświetlenie może spowodować nierównowagę w zbiorniku, która spowoduje glony.

Temperatura barwowa i współczynnik oddawania barw

Świetlówki i żarniki oznaczane są specjalnymi symbolami, które określają barwę światła (temperaturę barwową) i współczynnik oddawania barw.

Temperatura barwowa określana jest w stopniach kelwina.

W akwariach najczęściej stosuje się świetlówki z zakresu 6400K - 10000K.

Współczynnik oddawania barw (RA) określa jak bardzo światło jest zbliżone do światła słonecznego. Nie wszystkie świetlówki akwarystyczne mają wysoki współczynnik RA, gdyż część świetlówek ma takie widmo światła, które jest bardziej korzystne dla roślin (np. bardzo popularna Philips Aquarelle).

Akwarium będzie wyglądało naturalnie (jak oświetlone światłem słonecznym), gdy użyjemy świetlówek o wysokim współczynniku RA (powyżej 90).

Wiele świetlówek ma na sobie oznaczenia dotyczące obu współczynników. Na przykład bardzo popularna (a przy tym dosyć tania) świetlówka Philips TLD 965. Ze współczynnika 965 możemy odczytać, że współczynnik RA wynosi powyżej 90 (pierwsza cyfra) a temperatura barwowa wynosi 6500K (dwie pozostałe cyfry i trzeba dopisać dwa zera).

Sposób montażu

Świetlówki są zwykle montowane w obudowie nad akwarium. Typowo jest to zamknięta pokrywa nad akwarium. 

Popularne są też tzw. belki oświetleniowe. Są to specjalne obudowy świetlówek, które stawia się na krawędzi akwarium lub zawiesza nad nim.

Lampy HQI są po prostu wieszane nad akwarium lub przytwierdzane do ściany nad akwarium.

Sposób montażu oświetlenia zależy od preferencji akwarysty (zbiornik otwarty czy zamknięty) oraz od posiadanych środków i możliwości lokalowych.

Należy tylko pamiętać, żeby nie montować świetlówek zbyt nisko nad wodą, gdyż narażone będą na znaczne zawilgocenie i uszkodzenie oraz światło będzie padało pod zbyt dużym kątem i będzie się odbijało od powierzchni zamiast wpadać do zbiornika. Z tych powodów należy zachować odległość od wody co najmniej 8-10 cm.

Uwagi

Ilość dostępnego światła można zwiększyć umieszczając nad świetlówką odbłyśnik. Można kupić gotowe odbłyśniki z polerowanej blachy aluminiowej lub na przykład wykleić wnętrze obudowy folią aluminiową. Odpowiedni odbłyśnik może zwiększyć ilość dostępnego dla roślin światła o nawet 40%.

Wybór pierwszego akwarium

Artykuł omawia problemy związane z wyborem pierwszego akwarium.

Wstęp

Zakup pierwszego akwarium jest bardzo ważną chwilą dla początkującego akwarysty. Podjęta decyzja może wpłynąć na to jak nasze hobby rozwinie się w przyszłości. Błędna decyzja może spowodować całkowitą niechęć do akwarystyki.

Wielkość akwarium

Niektórzy uważają, że pierwsze akwarium powinno być małe i motywują to wielkością ponoszonych kosztów. W takim przypadku kończy się zwykle na kupnie akwarium 25 litrowego. Warto jednak dołożyć trochę pieniędzy i kupić akwarium w granicach 70-100 litrów.

Małe akwarium ma oczywiście swoje zalety, wśród których na pewno na leży wymienić:

• mniejsze koszty początkowe na akwarium i wyposażenie
• tańszą eksploatację - małe oświetlenie i filtry zużywają mniej prądu
• łatwość wykonania podmiany wody w razie problemów

ale ma też wady:

• w małej objętości wody ciężko uzyskać stabilne warunki
• urządzenia techniczne zajmują sporo przestrzeni
• bardzo trudno zaplanować sensowną aranżację wnętrza akwarium
• nie można sobie pozwolić na wiele ciekawych gatunków ryb i roślin
• akwaria do 25 litrów często sprzedawane są z oświetleniem ze zwykłej żarówki, które do celów akwarystycznych jest raczej nieodpowiednie

W akwarium minimum 70 litrowym sytuacja jest już zupełnie inna:

• można tak ukryć urządzenia techniczne, że są praktycznie niewidoczne
• większa pojemność pozwoli na trzymanie większej ilości ryb i roślin
• łatwiej zapewnić stabilne warunki w akwarium - pierwsze błędy związane z przekarmianiem ryb nie będą miały dużego wpływu na jakość wody
• łatwiej stworzyć ciekawą kompozycję
• łatwiej dokonać modyfikacji gdy nasze hobby zacznie się rozwijać

Niestety większe akwarium ma też pewne wady:

• początkowe koszty są wyższe
• cotygodniowa podmiana wody jest trudniejsza i zajmuje więcej czasu
• urządzenia (w tym oświetlenie) zużywają więcej energii

Jak łatwo zauważyć w przypadku małych akwariów jest więcej wad niż zalet a sytuacja odwraca się w przypadku akwariów większych.

Proporcje zbiornika

Wymiary akwarium mają zasadnicze znaczenie. Zbiorniki wysokie (powyżej 50 cm) bardzo ciężko jest prawidłowo oświetlić. Pierwsze akwarium nie powinno być wyższe niż 40 cm, co pozwoli na lepsze doświetlenie roślin przy dnie (odejdzie jeszcze warstwa podłoża).

Akwarium nie powinno być też zbyt wąskie. Wydaje się, że 30 to wielkość minimalna, która pozwoli potem na zbudowanie w akwarium odpowiedniej aranżacji. Akwaria 20 cm są stanowczo zbyt wąskie.

Długość akwarium jest raczej kwestią gustu. Ostatnio można spotkać akwaria w formie kostki (wszystkie boki równe), które wydają się ciekawą alternatywą dla klasycznych akwariów. Dobrym pomysłem wydaje się zakupienie na początek akwarium o boku 40cm (64litry).

W handlu znajdują się też akwaria z przednią szybą profilowaną (zdjęcie obok). Akwarium takie powoduje pewne zniekształcenia gdy patrzy się przez przednią szybę. Akwaria takie zwykle kupują osoby niezorientowane i bez doświadczenie. Wśród doświadczonych akwarystów bardzo mało jest miłośników akwariów profilowanych (ja nie spotkałem).

Na koniec rozważań na temat wymiarów zbiornika należy wspomnieć, że tzw. "kule" nie są odpowiednim miejscem do trzymania ryb. Takiego zbiornika nie da się sensownie oświetlić ani zapewnić odpowiednich urządzeń technicznych.

Oświetlenie

Niestety tu mam kiepskie wieści. Zwykle oświetlenie sprzedawane razem z akwarium (pokrywa z oświetleniem) jest kiepskiej jakości, nieodpowiednie lub po prostu zbyt słabe.

Akwarium dla początkującego powinno być oświetlone świetlówkami (a nie żarówkami) o mocy, która zapewni około 0,3-0,5W/L. Oznacza to, że dla akwarium 60 litrów powinno to być około 20-30W. Tymczasem akwaria 60-72 litry zwykle sprzedawane są z jedną świetlówką 15W. 

Jeszcze gorzej jest w akwariach małych. Akwaria 25 litrowe często sprzedawane są z pokrywą ze zwykłą żarówką. Takie oświetlenie nie pozwoli na prawidłowy rozwój roślin.

Możliwe są różne rozwiązania tego problemu. Albo decydujemy się na przeróbkę obudowy (zwykle dołożenie dodatkowej świetlówki), albo rezygnujemy z pokrywy na rzecz lampek akwarystycznych nakładanych na brzeg akwarium (zdjęcie obok). Możemy też (o ile mamy trochę zdolności manualnych) zbudować samodzielnie pokrywę (np. ze spienionego PCV i zakupionych części elektrycznych).

Żadne z tych rozwiązań nie jest niestety tanie. Jako alternatywę mamy postawienie akwarium w takim miejscu w mieszkaniu, które jest dosyć jasne, ale nie narażone na bezpośrednie oświetlenie słoneczne przez zbyt długi czas.  

Podsumowanie

Wybór akwarium nie jest sprawą prostą. Tym bardziej jeżeli ma ono później być ozdobą mieszkania a nie kolejnym gratem. Niestety producenci nie ułatwiają akwarystom zadania zalewając rynek akwariami małymi, profilowanymi i ze zbyt słabym oświetleniem.

Powody powstawania glonów

Glony są zwykle największą zmorą akwarystów. Często nie tylko tych początkujących. Plagi glonów potrafią zniechęcić i odebrać całą radość z obcowania z akwarium. Co zatem zrobić żeby cieszyć się pięknym akwarium bez glonów?

Nawozy powodują glony?

To bardzo rozpowszechniona opinia. Wielu akwarystów stara się utrzymać poziom makroelementów (NO3, PO4, K) jak i mikroelementów (FE i inne). Szczególnie popularna jest teza o możliwości limitowania wzrostu glonów poprzez ograniczenie fosforanów (PO4).

Takie prowadzenie akwarium bardzo często się udaje, szczególnie przy niskim poziomie oświetlenia. Rośliny ograniczane przez dostępność fosforanów nie zużywają całego dostępnego CO2 i w ten sposób powoli sobie rosną. Trzeba pamiętać, że PO4 jest dodawany z pokarmem dla ryb i jakaś jego ilość będzie zawsze dostępna dla roślin. Testy oczywiście tego nie wykażą, ponieważ PO4 będzie zużywany na bieżąco.

Z drugiej strony są osoby prowadzące zbiorniki roślinne bez glonów przy bardzo wysokim poziomie mikro i makroelementów. W takich akwariach konieczne jest dozowanie CO2 na bardzo wysokim poziomie i wzrost roślin jest bardzo szybki. Sam spróbowałem tej metody i okazało się, że dopóki zapewniony jest wysoki poziom CO2, to nie ma mowy o glonach. Dopiero doprowadzenie do ekstremalnych poziomów (zagrażających życiu ryb) spowodowało, że glony się pojawiły. Zwiększenie dozowania CO2 i kilka podmian wody rozwiązało problem. Zlikwidowałem glony przy poziomie NO3 - 60ppm, PO4 - 5ppm.

Wynika z tego, że to nie obecność nawozów jest czynnikiem ograniczającym dla glonów. Z resztą z badań jasno wynika, że glony są w stanie rosnąć przy tak niskich poziomach nawozów, przy których rośliny wyższe nie są w stanie sobie poradzić.

Światło powoduje glony?

Wielu akwarystów stwierdziło, że zwiększenie poziomu oświetlenia (lub oświetlanie akwarium przez światło słoneczne) powoduje wysyp glonów. Dzieje się tak, gdy zwiększanie światła nie jest zrównoważone z dostępnością CO2 i mikro oraz makroelementów. Jeżeli zwiększymy poziom oświetlenia bez zwiększania pozostałych składników, to bardzo szybko doprowadzimy do obumarcia roślin i wysypu glonów.

Z badań nad wzrostem glonów wynika, że do wzrostu wcale nie potrzebują silnego oświetlenia, wiele gatunków glonów w silnym świetle wręcz marnieje [Diana Walstad - Rośliny w akwarium, str. 150]. Można mieć akwarium bez glonów przy wysokim poziomie oświetlenia jeżeli zapewni się pozostałe składniki systemu.

Co w takim razie?

Rozwiązanie jest proste. Glony nie rosną w akwarium w którym doskonale rosną rośliny. Trzeba zapewnić takie warunki rozwoju roślin, aby nie dochodziło do obumierania roślin. To gnijące szczątki roślin są sygnałem dla glonów. Nie mam pojęcia jaki dokładnie mechanizm ma w tym przypadku miejsce. Niektórzy sugerują, że jest to zwiększony poziom jonów amonowych (NH3/NH4), ale są też osoby, które dozują jony amonowe do akwarium i nie powoduje to problemów. Być może są to jakieś inne związki organiczne.

Zrównoważony rozwój
Czego zatem musimy dostarczyć żeby rośliny rosły prawidłowo i żeby nie pojawiły się glony?

• światło - poziom światła musi być taki, żeby roślinom nie zabrakło pozostałych składników. Są zbiorniki ze światłem 0,3W/l ale też powyżej 1W/l. Przy wysokich poziomach oświetlenia konieczne jest podawanie CO2 i nawozów. Tempo wzrostu roślin w jasno oświetlonych zbiornikach może być 5-10 razy szybsze niż w tych słabo oświetlonych.
• CO2 - dwutlenek węgla, w słabo oświetlonych zbiornikach może go być wystarczająco dużo jeżeli karmimy obficie ryby, dobrym pomysłem jest też zapewnienie żyznego podłoża z ziemi (przykrytego żwirem). Rozkładająca się materia organiczna powoduje powstawanie sporej ilości CO2. Dodatkowo CO2 jest dostarczany "od dołu" dzięki czemu rośliny nie wyciągają się w górę. Przy silnie oświetlonych akwariach koniecznie będzie zastosowanie instalacji CO2.
  
• makroelementy - podstawowe to NO3 i PO4 (dostarczane z jedzeniem dla ryb lub w postaci płynnych nawozów) oraz K (potas - za mało w jedzeniu dla ryb, często trzeba podawać nawet w słabo oświetlonych akwariach).
  
• mikroelementy - głównie żelazo (Fe) oraz magnez Mg mogą być dostarczane z gleby (w akwariach na ziemi ogrodowej lub doniczkowej) lub poprzez dozowanie nawozów żelazowych (mikroelementowych). Trzeba pamiętać, że konieczne jest podawanie całego zestawu mikroelementów w odpowiednich proporcjach.
  

Łatwe w utrzymaniu akwarium

Osobom które nie chcą poświęcać pracom pielęgnacyjnym w akwarium bardzo dużo czasu polecam założenie akwarium z niskim poziomem oświetlenia (0,3W/litr). Jako podłoże należy użyć ziemi ogrodowej lub doniczkowej i przysypać to żwirem. Zainteresowanych odsyłam do artykułu o zakładaniu akwarium na ziemi doniczkowej.

W takim akwarium wystarczającym źródłem CO2, mikro i makroelementów będzie ziemia i pokarm dla ryb.

Szybki rozwój

Dla niecierpliwych, ale też zainteresowanych uprawianiem bardzo wymagających roślin polecam opcję High Tech, czyli akwarium z dużą ilością techniki.

Oświetlenie możemy wtedy zwiększyć do poziomu 0,7-1W/l, ale konieczne będzie podawanie CO2 z butli wysokociśnieniowej. Dozowanie nawozów płynnych też będzie koniecznością. Zainteresowanych odsyłam do artykułu o nawożeniu metodą Estimated Index.